Archive for the ‘FILMAK’ Category

Donostia Zinemaldiarekin lotura estua du Sebastian Lelio zinegile txiletarrak, 2012an Gloria filma jaialdiak osatze bidean dauden ekoizpenei bultzada emateko probesten duen Zinema Eraikitzen ekimenean saritua izan zen eta gerora Perlak sailean izan zuen proiekziorako tartea; nazioarteko hainbat jaialditan berriz, askotariko sariak jaso zituen. Una Mujer Fantástica lan berria ere iragan berri den Donostia Zinemaldian izan da, Horizontes Latinos sailari irekiera emanez, baina festibalaren ohiko film karga medio, zine aretoetara iritsi den honetan egin diogu tarte berezitua.

Una Mujer Fantástica1

Abeslari izan nahi lukeen zerbitzaria da Marina eta bera baino hogei urte zaharragoa den Orlando du maitale. Transexuala ere bada. Elkarrekin igarotako gau batean, azken hau ondoezik sentitu eta hil egiten da bat-batean. Gertaera hori hartzen du filmak abiapuntu, Marinak gizartearen epaiari eta bere barne onarpenari zein modutan aurre egiten dion esploratzeko. Lelioren lan berriaren bertute nagusietako bat da kontatu nahi duena argi eta garbi planteatu eta eszena guztiak istorioaren bihotzean dagoen gatazka dramatikoa indartzeko erabiltzen dituela, zentzu horretan, zuzendariak ez du filmeko une bakar bat ere xahutzen eta eszena bakoitza dago pertsonaiaren gatazka emozionala ilustratzen duten elementu formalez josita. Azpimarratzekoa da gainera, Marinaren egoera emozionala eta maitalearen heriotzarekiko zein jasaten dituen irainekiko onarpen gradua aldatu ahala, alor formala ere eraldatu egiten dela. Istorioaren muinean gai nagusi bat egon arren, eszena bakoitzak xehetasun berriz aberasten du kontakizuna, bereziki gogoangarriak bi eszena: mediku azterketa egiteko Marinak bi pertsona arrotzen aurrean biluztu behar duenekoa eta hildako maitalearen sekretu bat ezagutzeko generoaren arabera banaturiko saunetan barneratu behar duenekoa. Gizartea, familia, morala, heriotza eta dolua, duintasun pertsonala… azken batean, esparru eta gai boteretsuak uztartzen ditu Leliok istorio bakarrean.

Gloria filmean bezala, aktore protagonistarengan oinarritzen du zinegile txiletarrak pelikularen pisu dramatiko guztia eta azpimarratzekoa da Daniela Vega aktorearen aparteko lana. Pertsonaia baten larruazalean barneratu eta interpretatu baino konplexuagoa den zerbait egin du, fikziotik haratago, transexuala baita bera errealitatean ere eta, hasiera batean aukeraketa arriskutsua suerta litekeen arren, guztiz eraginkorra da, bere joera sexuala kontakizunaren erdigunean egotera igarotzen baita. Honen bidez filmak lortzen duena da jardun zinematografikotik haratago joan eta ikuslearengan oihartzun sozial handiko gogoetak eragitea, halako egoerek errealitatean duten islaren inguruan pentsarazten dutenak eta egoera horien aurrean ikuslea beraren erreakzioak ere zeintzuk izango liratekeen birpentsatzera bultzatzen dutenak.

Una Mujer Fantástica2

Hausnarketarako modukoa da ere Daniela Vegak berak, funtsean hautu pertsonalera mugatu behar lukeen joera sexualaren ondorioz, zelako zailtasunak izan ote dituen entretenimenduaren industrian, fikzioan edota zinemagintzan oro har, aktore lanetan aritzeko. Aurrez beste film batean bakarrik aritu da oraingoz aktore lanetan, eta bertan ere pertsonaia transexual bat antzeztu du. Honek hainbat galdera sorrarazten dizkigu, transexualek transexualen paperak bakarrik jorra al ditzakete fikzioan? Zein izan beharko litzateke euren rol nagusia, errealitate horri ahotsa eman eta halako pertsonek bizi dituzten egoeren bozgorailu izatea ala fikziozko beste edozein pertsonaiaren larruazalean ere barneratzeko eskubidea aldarrikatu beharko lukete? Heterosexualek film andana egin izan dituzte pertsonaia transexualak gorpuztuz eta, horrenbestez, bistakoa da gai horren inguruko eztabaida luze eta zabal landu litekeela; are gehiago, ziurrenik, eztabaida hori beharrezkoa luke zinemaren industriak, errealitate horiei ere ahotsa errespetuz eman nahi badie.

Baina sexualitate kontuetatik haratago, nabarmentzekoa da zinemagintza txiletarrak azken urteetan bizi duen loraldia, Una Mujer Fantástica eta Sebastián Lelioren obra, oro har, jada hasiberri ez den zuzendari belaunaldi baten parte da, urteen poderioz estilo narratiboak findu eta nazioarteko jaialdietan onarpen zabala eskuratu dutenak. Orlando Lübbert, Sebastián Silva eta AndRÉS Wood zinegileek irekitako bideari jarraitu diote, besteak beste, aurtengo Horizontes Saria irabazi duen Marcela Saidek edota estatubatuar industriara jauzia egin berri duen Pablo Larraínek, azken hau gainera, Lelioren film berriko ekoizle ere izan da. Euren istorioak dimentsio sozial sakonekoak izateaz gain, drama intimo txukun ere badira; bide horri segituko dion sorkuntzaz gozatzen jarraitzea espero dugu datozen urteetan ere.

Trailerra:

Sekulakoa zen Denis Villeneuvek aurrez aurre zuen erronka. Urteen poderioz, 1982an Ridley Scottek zuzenduriko Blade Runner filma lehen mailako klasiko bihurtu da, zientzia fikziozko istorioen artean ez ezik, zinemagintzaren historian osotasunean. XX. mendean loraturiko kontakizun distopikoen artean etorkizun urrunera gehien begiratzen duena da Philip K. Dick idazle estatubatuarraren Do Androids Dream of Electric Sheep? eleberrian oinarrituriko filma. Bertan, gizakiak “erreplikante” izeneko robotekin batera bizi dira, baina robot hauen garapena hainbesterainokoa da, non gizakiak baino are gizakiago izaten amaitu dutela eta “blade runner” izeneko polizia agenteek erreplikanteak detektatu eta akabatzea dute helburu. Gizakiok bizitza sortzeko dugun gaitasuna eta gizatasuna beraren inguruko kontzeptu filosofiko sakonak landu zituen obra originalak eta kultuzko bilakatu zen, meritu osoz. Horregatik, Villeneuven erronka zen filmaren unibertsoari ohore egin eta duintasunez gauza berri bat proposatzea, nostalgiaren kateetan harrapaturik ez geratzea, bada esan liteke oro har esperientzia asebetegarria dela, askotariko erreferentziak egiten dizkiolako jatorrizko obrari, baina horrez gain aukera dramatiko eta narratiboak zabaldu eta planteamendu berriak mahaigaineratzen dituelako.

Blade Runner1

Blade Runner 2049k film originalarekiko etengabeko erreferentziak ditu oinarri eta hori txalotzeko modukoa da, pertsonaiak eta argumentuaren ildo nagusiak haritzeaz gain, xehetasunez beteriko loturak egiteko ere baliatzen duelako. Lehen paperezkoa eta orain egurrezkoa den jostailuzko zaldiarena da argiena, baina horrez gain, detektatze sistemen eskaner prozesuak, piano sinbolikoa edota oroitzapenekin lotura egiteko balio duten argazkiak, 1982ko filmetik zuzenean eratorritako audio eta irudiak… elementu horiek guztiek jatorrizko obrari erreferentzia egiteaz gain, lotura dramatikoak ezarri eta egungoa aberasteko balio dute, are gehiago, hainbat kasutan baita jatorrizkoa aberasteko ere. Zentzu horretan esan genezake, beraz, ikusleak Blade Runnerek proposatzen duen unibertsoaren ikuspegi integrala soilik izan dezakeela film originala fresko eta presente izanez gero. Film berriko eszena gogoangarrienen artean da, hain zuzen, Harrison Fordek haragituriko Deckart detektibeak berriz ere birsorturiko Rachael maitalea topatzen duenekoa, eszena honen bitartez filmak gogoeta egiten du norbere bizitzan hain garrantzitsu izan den hildako pertsonarekin berriz ere sentitu eta bizitzeko aukerak duen eraginaren inguruan. Villeneuvek ildo honek garapen dramatikoari ez dio aparteko garapenik ematen, baina azken batean Blade Runneren gai nagusiak daude bertan, istorioaren bihotzeko kontzeptuak. Honek, halaber, gogora ekartzen dio ikuslegoari Blade Runnerek zelako eragina izan duen ostera etorri diren hainbat lanetan, esaterako egun mundu mailako telesail goratuen artean dauden Westworld edota Black Mirror, zeinak zuzenean edaten duten hizpide dugun unibertsotik.

Bi filmak lotzen dituen elementu sinboliko nagusiak ere badu mamia. Egurrezko zalditxoak film originaleko paperezko zalditxoari ematen dio segida, eta horren bitartez Villeneuvek jarraipena Scottek defendaturiko narratibari. Urteetan zehar eztabaidagai izan da Harrison Fordek haragituriko Deckart errepiklantea den ala ez, eta Blade Runner originala zinema aretoetan proiektatu zeneko amaiera zoriontsutik urrun, Ridley Scottek 2007an kaleraturiko “The Final Cut” bertsioan baieztatu zuen Deckart gizakien esanetara zegoen Nexus 6 erreplikantea zela. Blade Runner 2049n, boterean dauden Nexus 8 erreplikante belaunaldi berriaren buruzagi den Wallacek (Jared Leto) Deckarti iradokitzen dio hain justu bera eta Rachael bizitza sortzeko diseinaturiko lehen errepiklanteak izan zirela, horretarako sortu zituztela espreski, bere erreplikante kondizioa berretsiz. Horrez gain, Villeneuvek egurrezko zalditxoa film osoan zehar baliatzen du Ryan Goslingen pertsonaiaren nortasunaren misterioa indartu eta argumentuak aurrera egin dezan. Baina elementu hori da, aldi berean, pelikulako ahulguneen erakusle nagusia.

Blade Runner2

Film originalean paperezko zalditxoa bitan eta modu misteriotsuan agertzen den bitartean, oraingo honetan elementua behin eta berriz ikusten dugu pantailan eta esanahia argitu ostean ere, Villeneuvek ezkutuko mezuak baztertu eta azalpen berriak gehitzen dizkio, norbaitek gaizki ulertuko ote duen beldur izango bailitzan. Esplizituegia izan eta gehiegizko azalpenak ematea da filmaren hanka sartze nagusia, zinegile kanadarrak eskutik lotuta eramaten gaitu pausoz pauso argumentuan zehar eta, flashbackek zein aurrez filmean entzundako elkarrizketen errepikatzeak misterio oro kentzen dio argumentuari. Ikusleak badu gaitasuna bere kabuz loturak eta interpretazioak egiteko, baina ezin ahaztu hau, azken batean, egun Hollywooden nagusi den estilo narratiboaren ondorio eta isla dela.

Horregatik, eta alderaketa ekidiezina denez, esan liteke Ridley Scotten Blade Runner, Denis Villeneuvena baino sendoagoa dela. Film originala amaitzean gailentzen den sentsazioa da, istorioan bi orduz erabat murgildu ostean, beste bi ordu ere unibertso berean igaroko genituela gustura. Esperientzia gozagarria luzatzearen nahia da jatorrizko filmaren gorentasunaren sintoma. Blade Runner 2049k, ordea, ez du sentsazio hori bera transmititzen. Ezin uka ikusgarritasuna eta faktura filmikoa nabarmen dela handiagoa, baina ezberdintasun nagusiak, biolentziaren dramatikotasunean datza. Akaso adibide adierazgarriena izan liteke bi filmek borroka eszena klimatikoen bitartez elkarren artean eraikitzen duten elkarrizketa: egungo filmak “gauza onen alde borrokatu” esaldiaren testuinguruan kokatzen du itsasertzeko norgehiagoka epikoa eta, horrenbestez, onak eta txarrak logika hutsalari egiten dio men. Film originalak ere badu amaiera aldera indarkeria eta suntsiketa nagusi diren eszena, baina kasu honetan borrokaren puntu gorena istorioaren mami narratibo nagusia biltzen duen eszena erabat dramatiko da; bertan filmeko erreplikante nagusiak Deckarti gizakien sortzeko eta sentitzeko ahalmenaren inguruko gogoeta helarazten dio, eta etengabe erortzen den euria probesten du Scottek filmaren gai nagusia esaldi poetiko batean biltzeko.

Azken batean, Blade Runner 2049 sekulako ikus-entzuneko esperientzia da, baina film originala dramatikoagoa da eta narratiba, alor formala, soinu banda… denak dauka bateratasun gehiago bertan, zentzu integral osatuagoa. Ezberdintasuna ilustratzeko esan liteke Ridley Scotten Blade Runner zinemaren historiara igaroko dela, are gehiago, zinemaren mito dela dagoeneko, eta Denis Villeneuven lanak, ordea, ez duela halakorik lortuko. Dena den, ez dezagun zinegile kanadarraren ekarpena gutxietsi, erronka ikaragarriari sekulako duintasunez egin diolako aurre eta bere horretan sendo mantentzen den filma osatu duelako. Originalaren itzala beti gainean izango duen arren, Blade Runner 2049 Hollywooden ohiko ikusgarritasunetik haratago doan esperientzia zirraragarria da, ikusleari gogoeta sakonak eta gozamen hutsa, biak aldi berean gauzatzeko aukera ematen dion pelikula.

Trailerra:

Katalunian ez ezik, mundu zabalean ere indarkeria poliziala hain presente dugun honetan, ezin aproposagoa da Kathryn Bigelow zinegile estatubatuarraren lan berriari erreparatzea. Detroit arrazakeriak eragindako gizarte tentsioen erdigune izan zen 1967an “12th Street Riot” izenez ezagun bilakaturiko gatazkan eta zuzendariak fokua jarri du torturatuak izan ostean akabatuak izan ziren hiru pertsona afrikar amerikarren kasuan.

Detroit1

Film Onenaren Oscarra eta historian lehenengoz emakume batek eskuraturiko Zuzendari Onenarena irabazi zituen Bigelowk 2008an Irakeko gerraren inguruko The Hurt Locker filmarekin eta Bin Ladenen harrapaketaren berri eman zuen AEBek gerrareriko duten moralitatea konplexuago landuz Zero Dark Thirty pelikulan. Oraingoan, ordea, azpimarra terrorismoa borrokatzen duten segurtasun indarrengan jarri ordez, terroristen pareko tratua pairatu zuten eta jazarpen konstantearen biktima izan ziren pertsona beltzen sufrimendua izan du ardatz. Zer pentsatu ematen du beltzen zapalkuntzaren inguruko filma osatzen kameraren atzean aritu den lantalde guztia zuria izateak, baina estereotipo eta pribilegiozko prismatik jaurtitako mezu moralizatzaileetatik urrun, sortzaileek errealitate gordinean lokaztu dituzte hankak. Filmeko lehen blokean nabari dezakegu bereziki Bigelowk zuzendaritzarako duen trebetasuna, kamera uneoro irudien tentsio dramatikoa nabarmen areagotzen duten esparruetara bideratzen du eta kaleko istilu kaotikoak, zein pertsonaien barne desio intimoenak, eraginkortasun osoz erretratatu eta konbinatzen ditu, minutu gutxitan istorio osoa sostengatzen duen gatazka narratiboaren abiapuntua indarrez finkatuz.

Jostailuzko pistola batekin poliziei tiro egin ostean azken hauek hotelean sarekada ezarri eta, tiratzailea nor izan zein pistola non dagoen argitu nahian, bertan zeuden pertsonen aurka tortura psikologiko zein fisikoa eragiten hasten dira. Bigarren bloke honek hartzen du filmaren metrajeko zati nagusia eta, horrenbestez, Bigelok alor formala gehien zaintzen duen pasartea ere bada. Algiers motelaren barnean harrapaturik, polizia zein pertsona beltzak gatibu bilakatzen dira ingurune itxian eta hori adimenez islatzen du minutuek aurrera egin ahala bertako denentzat geroz eta klaustrofobikoagoa bilakatzen diren egoeren bitartez. Muntaketa lana da honen erantzule nagusietako bat, plano azkarrak kateatzen ditu Bigelowk normalean, baina segida horri zentzutasuna emateko eginiko aukeraketa zehaztasun osoz planeaturikoa da, tentsio dramatikoa areagotzeaz gain, pertsonai bakoitzaren garunean zer gertatzen ari den ere ilustratzeko. Etengabe okerrera egiten duen egoeraren testiguek gorputz komunikazioaren bitartez adierazten dute hobekien unean uneko gertaeren aurrean izandako erreakzioak. Espresio horiek gainera ez dira, filmean zehar kateaturiko benetako irudien antzera, zuri edo beltz, tentsiozko momentu horietan pertsonaia bakoitzaren garunetik hainbat dilema igarotzen dira eta Bigelowk barne gatazka hori bera islatzea lortu du. Akaso erdiguneko pasarte honi leporatu geniezaiokeena da gehiegi luzatzen dela eta, horren ondorioz, filmareran itxiera antzutu egiten duela zentzu emozionalean.

Detroit2

Gertaeren osteko polizia galdeketa eta epaiketa biltzen ditu filmaren azken blokeak, baina bertan dena da azkarra eta laburra, kontakizunak ordura arte harturiko patxada albo batera utzi eta istorioaren amaiera presaka osatu nahi izango balu bezala. Amaierako kredituen aurretik irakur dezakegu filmak biltzen dituen gertaerak ez zirela inoiz argitu eta, ondorioz, pelikulako hainbat pasarte erabat oso ez diren testigantza eta dokumentuetan oinarritzen dela. Horrek justifika lezake filmak amaierako tarte horretan marraturiko bidea, baina nekez, erdiguneko pasarteak harturiko luzetasuna. John Boyegak hezurmaturiko polizia agente beltzaren pertsonaiaren  garapena, esaterako, aberats eta esanguratsuagoa izan ziteekeen hiru blokeen banaketa orekatuagoa izan balitz.

Baina narratiba eta estetikatik haratago, Detroit gizarte gaiei bete-betean eusten dien istorioa da, baita, tamalez, 50 urte beranduago apenas aldatu diren hainbat botere logikaren isla ere. AEBetan bertan poliziek eginiko hilketen estatistikei begiratuz gero, pertsona beltzak topa ditzakegu zerrendaren lehen postuan urtez urte. Arrazaren aferara mugatu ez eta prisma zabalago baten bidez begiratuz gero, indarkeria polizialak egungo gizartean erabat sustraituta jarraitzen duela ere gogorarazten digun pelikula da Bigelowren azkena, eta horregatik da halako istorioen kontakizuna hain garrantzitsu oraindik ere egun. Autoritate politikoen esanetara, orden publikoa eta biztanleriaren segurtasuna ziurtatzeaz arduratzen dena da polizia RAEren esanetan; filmak zein egungo beste hainbat kasuk islatzen dutenaren harira, ordea, ez litzateke atrebentzia izango esatea polizia biztanleriaren segurtasuna baino, autoritate politikoena ziurtatzeaz arduratzen dela, ezberdina dena isildu eta zapaldu, euren agintarien esanetara. Poliziei aginduak ematen dizkieten autoritate politikoaren ordezkariak dira hain zuzen Detroiten ausente nagusiak; gogora dezagun, filmak erakusten ez baina iradokitzen duena ere istorioaren parte giltzarri dela sarri.

Trailerra:

70 urte igaro dira Canneseko nazioarteko film jaialdi gorena abiatu zenetik, baina bi besterik ez dira bertan zuzendari onenaren saria irabazi duten emakumezkoak. Sofia Coppolak aurtengoan eskuratu du garaikur preziatua, The Beguiled fimean eginiko lanaren onarpen gisara. 1966an ‘A Painted Devil’ izenpean argitaratu zuen jatorrizko nobela Thomas P. Cullinan idazleak eta 1971ean Don Siegel zinegileak pantaila handira eraman zuen istorioa, emakumeak ardatz dituen istorioa, baina gizonezkoek kontatua bi kasuetan. Horixe izan da Coppolaren ekarpen azpimarragarrietako bat, kontakizuna prisma femeninoaren bitartez aberastea.

The Beguiled

Moldaketa den heinean, nabarmentzekoa da Coppolak Siegelen pelikulako hainbat pasarte oso modu paretsuan irudikatu dituela aspektu formalari dagokionez. Zenbait planoren konposaketa, eszena zehatzak garatzeko kokalekuen aukeraketa eta gertaera zehatzen bitartez argumentu nagusian tentsioa eraikitzeko erabilitako irudi eta soinu baliabideak badute antza 71ko filmarekin. Dena den, Coppola pauso bat haratago eman nahi izan du alor narratiboan. Filmeko lorpen nagusien artean da emakume bakoitzaren nortasuna gizonezkoarekin eraikitzen duen harremanaren bitartez azaleratu eta loratzea, ikusleak etxeko neska bakoitzaren izaera, kezkak eta jokatzeko moduaren inguruko xehetasun ezkutuak Colin Farrelek antzezturiko gerra soldaduarekin hartu emanak izateko duten moduaren bitartez ezagutzen ditu, eta honek istorioa konplexuago bilakatzen du, pertsonaien arteko hari dramatikoek indar handiagoz uztartzen baititu, ostera iritsiko den interes gatazkaren eztandaren dimentsioa ere areagotuz.

Zentzu honetan, istorioari indar handia ematen dio kokalekuak berak, eta bereziki etxea filma garatzen den gune bakarra izatea. Kokaleku berberek esanahi ezberdina hartzen dute istorioak aurrera egin ahala, ingurune fisikoa bere horretan mantendu arren, pertsonaien egoera emozionalak oihartzuna duelako bizileku duten presondegi ikusezinean. Azken batean, etxea kartzela modukoa da bertan bizi diren emakumeentzat, eta hori trebeziaz lantzen du ez bakarrik Coppolarekin estreinakoz elkarlanean aritu den Phillipe le Sourd frantziarrak argazki zuzendaritza apartaren bidez, baita muntaia lanetan arituriko arduradunek ere, eszenak berak garatzeko aukeraturiko kokalekuen bitartez istorioaren dramatismoa mamitsuago bilakatzea lortu dute. Kokaleku ezberdinen arteko segidaz osaturiko muntaiak pertsonaia bakoitzak egoera zehatzetan bizi dituen barne sentimenduei egiten die erreferentzia eta, horregatik erabaki du ardura handiz Coppolak eszena bakoitza lorategian, egongelan, logeletan edota jantokian garatzea. Lanketa formala, beraz, bikaina da, azalean sinplea eta lineala dirudien kontakizuna xehetasun konplexu eta ezkutuz betetzen duelako modu horretan.

The Beguiled2

Emakume eta gizonezkoen arteko talkaren inguruko istorioa izatearen itxura eman dezake azalean The Beguiledek, baina haratago joanez gero ohartuko gara gai konplexuagoak mahaigaineratzen dituen kontakizuna dela. Modu batean, gatibutasun konpartituan bizi dira emakumeak eta gizonezkoaren agerpenak euren bizitza hautsi eta eraldatzen du erabat, baina emakumeek ere efektu berbera eragiten dute gizonezkoarengan. Eraldaketa prozesuaren eta giza nortasunaren sakonean ezkutatzen den horren inguruan egiten du gogoeta filmak, gerrako beste hainbat kontakizun bezala, isilpean geratzen diren istorio ezkutu horiez. Azkenerako, emakumeek euren komunitatea eraiki dute etxe horretan, frontean borrokatzen duten gizonezko dominatzaileetatik urrun, eta garaiko gizartearen kodeen arabera euren gizarte rola menpekoa den arren, ideia hori desafiatu eta kolokan jartzen dute, eurentzat erabat askea ez den dinamika baten bitartez. Emakumezkoen artean ere bistakoa da hierarkia, adinak baldintzaturikoa kasu honetan, eta horrek eraginda eraikitzen du euretako bakoitzak nortasun propioa. Zentzu honetan, ezin ahaztu adina ezberdinetako aktorez osaturiko lantaldeak erdietsi duen lan koral txukuna.

Laburbilduz, istorio originala izan ez arren, Sofia Coppolak estilo estetikoa findu du nazioartean koroatu duen lanarekin. Zinegile eta zinezale belaunaldi oso batentzat erreferente izan den aitaren babeslekua aspaldi utzi zuen eta bi hamarkadako ibilbidean demostratu du zuzendari lanetan fintasunez aritzeko duen gaitasuna, bereziki, giza harremanen inguruko esplorazio intimoa besarkatzen duten istorioen bitartez. Ikusteke dago arrakastaren ostean sormen alorrean zein bideri emango dion jarraipena, baina kritika, publiko eta industria esperoan izango ditu, izan ere, meritu propioen bitartez bereganatu du hauek guztien arreta.

Trailerra:

Ikusgarritasunera ohitu gaitu, garunean hamaika buelta eman ostean ere osotasunean ulertzea kostatzen zaigun istorio konplexuetara. Horregatik da diferentea Christopher Nolanen Dunkirk. Esan liteke zinegile ingelesaren lan berria narratiboki inoiz landu duen konbentzionalenen artean dela, istorioak denbora jauziekin jokatu arren, ez baitu Memento edota Inception buru-hausleen liga berean jokatzen. Filma beraren helburua, ordea, bestelakoa da.

Dunkirk1

Dunkirk gerra istorioa da eta, eszena oro ikusgarritasunez blaitzeko sekulako aurrekontua baliatu duen arren, Nolan ohiko kontakizun fantastikoetatik aldendu da oraingoan. Zinema sortu zen unetik bertatik hainbestetan landua izan den gerra gaiari modu fresko eta originalean eustea bera erronka zen, are gehiago AEBek hamarkadetan zehar Bigarren Mundu Gerra oinarri hartuta Mendebadeko gizartean hedatu duten balio-kodeei aurre egitea, eta Nolanek lorpen handia erdietsi du zentzu honetan. Lehenik eta behin nabarmentzekoa da Dunkirk porrota ardatz duen istorioa dela, galtzaile diren horiena, gerrako salbatzaile eta garaipenezko heroietatik urrun. Heroitasuna ezinbestean filmera atxikita dagoen elementua da, eta armada ingelesak elkarlanean egindako lana goratzen du, baina Nolanek une batean ere ez ditu galtzak zingira ideologikoetan lokazten. Gerra filmen kode estandarrak bultzatu du Hollywoodeko ekoizpenen gehiengo zabala onak eta txarrak, gu eta haiek dinamikari men egitera, munduaren ikuskera amerikarrari obeditzera, landutako gaia muinean amerikarra ez denean ere. Horregatik estimatzekoa da Nolanek fokua gerraren gordinean jartzea, soldadu orok pairatzen duen biziraupen egoeraren krudeltasunean. Zentzu horretan adimenez jokatzen du pertsonaien iraganean sakontze ezaren bitartez, bando ezberdinetako soldaduak parekatu egiten baititu gerraren begietan, heriotza eta sarraskia berdinak dira denentzat. Westminsterreko zuzendariak baliabide narratibo hau probestu du gerra ekintzaren esperientzia fisikoan sakontzeko eta ez alor emozionalean, Bigarren Mundu Gerrako enegarrenezko istorioen antzera.

Hori guztia lortzeko irudien eta soinuaren indarra baliatzen ditu Nolanek, elkarrizketa murritza oinarri duen gidoia abiapuntu hartu eta hoberen egiten duenari ateratzen dio zukua, irudi ikusgarriak gerrako esperientzia murgilarazle bezala erabiltzeari. Itogarritasun sentsazioa transmititzen digu zuzendariak, etsipena eta ezintasuna nagusitzen diren egoeren kateatzearen bitartez. Azken batean harrapatuta, gatibutasunean eta ihesbiderik gabe sentitzearen inguruko kontakizuna da Dunkirk, eta hori fintasun handiz sinbolizatzen du film hasierako eszena batek, non soldaduak lehenengoz hondartzara ailegatzen ikusi eta hondartzaren plano zabala zatikatzen duten kartzelako barroteak diruditen egurrek. Egoera horretan soldaduek bizi duten zirkulartasun eta ziklikotasun sentsazioa azpimarratzen du Nolanek etengabe, behin eta berriz puntu berean erakusten baititu pertsonaiak, lortu gabeko aurrerapenek etsita. Arnasa kentzeko modukoak diren eszena zehatz batzuek islatzen dute hau argien, esaterako hondoratzeko arriskuan dagoen tiroz zulaturiko barkutik ihes egin eta ontzi erraldoira iristear daudenean, soldaduek ontzi hori euren begien aurrean, metro eskasetara, aire bidezko bonbek nola suntsitzen duten ikusten dutenekoa. Sentsazio berbera indartzea bilatzen du segidan urpetik ito ez dadin burua aire zabalera ateratzen duen soldaduaren figuraren bitartez, burua uretatik ateratzean hegazkinaren sugarretan aurpegia erre beste aukerarik ez duena. Gerraren gordintasuna islatzen du Nolanek, eta heroitasun kutsuko anaitasun espirituak filmari argi eta itxaropena, arnasteko aukera, ematen dion arren, kontakizunaren pasarte boteretsuenak esparru ilunak ukitzen dituztenak dira.

Dunkirk2

Sentsazio hori bera indartzeko maisutasunez erabilitako elementua da musika. Hans Zimmer eta Christopher Nolan urte luzez aritu dira elkarlanean, hainbat filmetan indarrak batu dituzte eta dagoeneko batak bestearen bertuteak xehetasun osoz ezagutzen ditu. Horrenbestez, Dunkirken soinu bandak esperotako dinamikei obeditzen dien arren, oraingoan emaitza ezin aproposagoa da filmak transmititzea bilatzen duen ezintasun eta ezinegon sentsazioa ikuslearen erraietan barneratu dadin. Nota paretsuen inguruan bueltaka eta bueltaka jarduten da Zimmer, behin eta berriz dinamika berari bizi berri bat eman eta tentsioa eraikiz inoiz amaituko ez direla diruditen segiden eta esaldi musikalen bitartez (konposaketaren atzean ezkutatzen diren logikaren inguruko bideo-azalpen zehaztua hemen, ingelesez). Bihotz taupaden modura erritmo biziz  dar-dar egiten duen erlojua da Zimmerrek irudien gordintasuna bere egiten duten ildo musikal amaigabeak eraikitzen eginiko lan apartaren erakusle.

Ez da kasualitatea fimaren posterrak Caspar David Friedrich margolari alemaniarraren ’Der Wanderer über dem Nebelmeer’ lanari erreferentzia egitea. Gerrako munstrotasunaren aurrean indibiduoaren garrantzia zein txikia den iradokitzen du, bizkarrez dagoen soldadua bakarrik sentitzen da istorio osoan zehar, armadako kideak alboan izan arren, norbere bizitza da arrisku larrian dagoena, hutsune espiritual sakona pairatzen du barrenean, eta hori bera islatzen du soldaduak posterrean, parez pare eduki eta zentzu guztietan bera gailentzen duen terroreari begira dagoenean. Baina bakardade sentsazio honek izan lezake aktualitatearekin loturiko irakurketa politikoa ere, Erresuma Batuak Europaren proiektu komunaren parte izateari uko egin dion garaian, are esanguratsuagoa bilakatzen da Nolanen lan berria, bertan britainiarrak bakarrik eta laguntzarik gabe erakusten baititu, ankerkeriari aurre euren kabuz egitera behartuta. Brexit ostean Britainia Handiak Europa eta oro har nazioartearekin izan beharreko harreman burujabeari erreferentzia egin liezaioke honek, eta ez da kasualitatea Film Onenaren Saria eskuratzeko hautagaien artean den Darkest Hour ere afera honen inguruko gogoetaz beterik egotea.

Funtsean, Dunkirk ohiko gerra filmetatik bereizten den lana da, Christopher Nolan zuzendariak irudi eta soinuaren lanketa xehea jorratzeko duen joerari esker. Hedabide nagusiek estreinaldi garaian goratu eta urteko film onena izan zitekeela nabarmendu zuten arren, aukera gehiago ditu Oscarretan sari teknikoak eskuratzeko film edota zuzendari onenaren garaikurrak baino. Dena den, ukaezina da pelikulak ikusle ororengan inpaktua eragiteko gaitasuna duela eta, azken batean, hori da zinema aretoan barneratzean denok bilatzen duguna, istorioak ikusleok axolagabe ez uztea.

Trailerra:

Heriotza, galera, hutsunea. Denok dakigu zein mingarri diren gertu sentitzen ditugunean, baina inork gutxik bizi izan ditu doluaren lehen egunak mundu osoaren begiradapean, zuloaren zuloan eta, aldi berean, jendartera zabaldu beharreko mezuaz hain kontziente. Hori da Jacqueline Kennedyren istorioa, bere gizona eta, oro har, Kennedy aroaren mitoa errealitate bihurtzearen erantzule nagusietako bat.

jackie1Jackie filmak balio digu gizonaren galeraren itzalpean geraturiko emakume konplexua nor zen erakusteko eta horregatik da hain esanguratsua Pablo Larraín izatea kontakizunaren zuzendari. Istorio erabat estatubatuarra, presidentearen hilketak gizartea shock egoeran utzi zuen, eta gerora goitik behera mamitu eta eztabaidatua izan dira gertaeraren ertz guztiak, Larraínek baina, Jackie hartzen du protagonista eta, horri esker, gertaerak beste betaurreko batzuen bitartez hautemateko aukera ematen dio ikusleari. El Club eta Neruda film goratuetan findu eta bereizgarri bilakatu duen estilo propioa nabari da irudien lanketan, ekarpen freskoa da zinegile txiletarrarena, zuzendari estatubatuar baten eskuetan ziurrenik ikusi ezingo genukeena. Planoen aukeraketa zehatza eta musikaren falta probesten ditu filmak sufrikarioaren itogarritasuna eta emozioen hauskortasuna areagotzeko. Samina eta ahulezia indar handiz harrapatzen ditu zinegileak zerrenda luzea osa lezaketen eszena esanguratsuen bitartez, besteak beste, Lyndon B. Johnson Dallasetik bueltan, hegazkinean bertan, presidente izendatzen duteneko unea, non Jackieren bat-bateko lekuz kanpokotasuna ebidentzian geratzen den, edota haurrei aita hil dela ulertarazi behar dieneko unea, aldi berean, euren aterpe moral eta emozional izateari utzi gabe.

Galeraren aurrean bere arima biluzten duen emakumearen barne kezketan sakontzen du, beraz, Larraínek, baina are esanguratsuagoa da filmaren narratiba uneoro mitoa eta errealitatearen arteko marra lausoan oinarritzea, kontuan izanik ideia hau Jackiek berak indartu zuela Cameloten figuraren bitartez. Azken batean, filma senarra hil eta astebetera Jackiek LIFE aldizkariari eskainitako elkarrizketan eginiko adierazpenen fruitu da; sentipen pertsonalen inguruan biluzten du bere burua elkarrizketa horretan, baina hor esandako hitzak ere, modu batean, izugarri neurtuak dira, “gizarteak nahiago ditu fantasiazko ipuinak, errealitateko pertsonaiak baino”, esaterako. Zintzotasuna eta fantasia uztartu zituen Jackiek fokua bere gainean izan zuen azken egunera arte eta horren emaitza dira senar eta presidente ohiaren hileta prozesioa, hedabideei gertaeren harira eskainitako adierazpenak eta, azkenerako, baita egun bere inguruan dugun ikuskera ere.

jackie2Dena den, istorioak hainbeste sinesgarritasun eta magnetismo emozional izatea, hein handi batean, Natalie Portmanen erantzukizun ere bada. Jackieren azalean fideltasunez barneratu eta lehen dama ohiaren askotariko erregistroak azaleratzen ditu; telebistari Etxe Zuria erakusten dion pertsona gozo eta gertukoa, hilketa bortitzaren dolu betean barne samina eta itxurakeria kudeatu behar dituen emakumea eta, azkenik, erabateko intimotasunean apaizari segurtasun ezez blaituriko konfesio pertsonalenak helarazten dizkion alarguna. Ahots erregistro ezberdinak eta gorputz komunikazioa azken xehetasuneraino zaindu ditu aktoreak, hainbat unetan Jacqueline bera pantailan ikusten ari garela sentitzea lortzeraino. Egoera bakoitzean modu zehatzean jokatzearen bitartez eraikitako nortasun karrusel horrek, azken batean, pertsona pertsonaia bilakatu eta mitoaren eraikuntza indartzeko balio du.

Badirudi atzo ezagutu genuela Pablo Larraín No filmaren bitartez, baina dagoeneko zazpi luzemetrai garraiatzen ditu zinegile txiletarrak sorbalden gainean. Estetika bereizgarria oinarri, politika eta gizarte gaiekin loturiko istorioak kontatzearen bitartez nabarmendu du bere burua, eta azken lanetan figura zehatzen erretratua mamitzearen ariketa maisutu du, kronika soziala eta alor intimoena istorio berean uztartuz. Neruda eta, bereziki, Jackie Hollywooden ateak irekitzeko film ezin aproposagoak dira eta, horregatik, gertutik jarraituko dugu Larraínek etorkizunean egiten duen lan oro.

Trailerra:

Ez da ohikoena izaten estreinako zuzendaritza lanari esker film onenaren Goya saria irabaztea, baina horixe da Raúl Arévalok lortu duena. Aktore bezala ezagunago dugun gazte madrildarrak obra gordin eta konplexua osatu du kameraren atzean eginiko lehen saiakeran, indar dramatiko handikoa eta, bereziki, gizakion sen basatiaren erretratua islatzen ahalegindu dena.

Fotograma de Tarde para la ira  dirigida por Raul ArevaloKontakizun osoan zehar nabari da lehen aldiaren izpiritua, kamera eskuan, hainbat uneren tentsioa isilune itogarrien eta plano luzeen bitartez islatu du Arévalok. Egiturari dagokionez, thriller klasikotik zuzenean edaten duen istorioa osatu du zentzu narratiboan, baina forman eta alor estetikoan erreferente sonatu horiek alboratu ditu, ziurtasunezko estandarrei uko egin eta ur nahasiak esploratzearen aldeko apustua eginez. Ezin ahaztu Arévalo bera, zuzendari izateaz gain, gidoilari lanetan ere aritu dela David Pulido bidelagunarekin batera, hau da, istorioan bihotzeraino barneratu dela eta, ondorioz, estreinako film hau barren-barrenetik ateratako istorioa dela.

Filmaren oinarri nagusia adimenez harituriko pertsonaiak dira, bi gizon eta emakume bat, zehazki. Antonio de la Torre beldur eta segurtasun ezez beteriko José gizonetik, odol hotzeko hiltzaile kalkulatzaile izatera igarotzen den bitartean, lapurreta batean parte hartu izanagatik kartzela zigorra bete eta aske geratuzean zainetan daraman biolentzia ezkutatu ezin duen Curro gizon gartsua blokeaturik, zer egin jakin gabe geratzen da. Eta gizonezko pertsonaien artean ematen den inbertsiozko garapenaren erdian emakumezko figurak osatzen du protagonisten arteko koadro dramatikoa. Ezinbestean Josérekin halabeharrezko gerturapen emozionala izaten duen Anak bukatzen du hain zuzen gatibutasunean, bi gizonek atzean utzi nahi duten iraganeko kartzela horretan bertan. Iraganeko oroigarriz beteriko landa-inguruneko etxe bakartian uzten du Josék Ana eta filmak, pertsonaia ingurune fisiko berean mantendu arren, garapena ematen dio emakumearen dilema emozionalari, paraleloan bi gizonek parez pare gainditu beharreko egoeren erritmora.

tarde-para-la-ira2Istorio honi zilegitasuna eta sakontasun emozionala emateko aktore aukeraketa bikaina gauzatu du sortzaile taldeak, bereziki interpretaziorako fintasuna enegarrenez erakutsi duen Antonio de la Torreren aukeraketaren bitartez. Hitzen beharrik gabe, gorputz komunikazioaren bitartez eszena boteretsuenak azken xehetasuneraino zukutu ditu eta hori da, hain zuzen ere, filmaren indargune nagusietako bat, de la Torreren aurpegia begiratze hutsak ikuslearen irudimenean barren-barreneko sentimendu eta emozioak azaleratzeko eta imajinarazteko duen gaitasuna. Baina ezin ahaztu azken finean, istorioaren muina mendekuaren inguruko analisia dela. Zer da mendekua eta zertarako balio du? Galdu duguna berreskuratzeko gaitasunik ba ote du, ala zoriontasuna galarazi diguten horiei galtzeak zer suposatzen duen konturarazteko besterik ez? Izenburuaren hitz jokoa da, hain justu, mendekuaren eta filma beraren esanahia are gehiago aberastu eta konplexuago bilakatzen duen elementua. Tarde para la ira “suminerako arratsaldea” gisara itzuli genezakeelako, baina baita “suminerako beranduegi” bezala.

Azken batean, filma honek guztiak dakartzan kontraesan moral eta emozionalen inguruko esplorazioa da; ur nahasietan nabigatzen du Arévalok, baina urak baretzeko asmorik gabe. Ikuslearen esku geratzen da, beraz, kontakizunari erantzun bat edo beste ematea, nahieran interpretatzea. Filmaren azken eszenak ideia hori bera indartzen du, ate ireki askoren aurrean eta sugarrak inguruan dituela uzten baitu ikuslea. Misterio eta tentsiozko istorioen itxiera borobil eta poetikoetatik urrun, eztandaren alde egiten du zinegile madrildarrak, zauriak itxi ordez, are odoltsuago bihurtuz. Edozeren gainetik, film gordina da Tarde para la ira, gorputzean sentsazio hotz eta bortitza uzten duena eta, aldi berean, gordintasun hori bizitzea merezi duena. Funtsean gizaki ororen joera baita, ekintza ilunenen zergatien inguruan hausnartzea.

Trailerra:

Erlijioaren eskutik edo modu librean, sinesmena eta fedea gizakion oinarrian daude, indibiduo orok eraikitzen dugulako inguratzen gaituenarekiko nolabaiteko jarrera ideologikoa. Martin Scorsesek erlijioa hartu du abiapuntu Silence film berrian, baina horixe bera egiteko, kontakizunaren dimentsioa areagotu eta bizitza ulertzeko bi eredu kontrajarriren arteko lehian sakontzeko. Dilema existentzial eta espiritualak esploratu ditu hogei urtez prestaturiko obran, eta zentzu horretan, esan genezake honakoa ez dela ia hiru orduko trabesia epiko soila, baizik eta zuzendariaren gizarte ikuskerara hurbilpena egiten duen lana. Bere barrena hustu eta ikuslea gogoeta egitera desafiatzen du.

SILENCEIndar handiko obra da Scorseseren azkena, isilunez beteriko plano eta eszena luzeetan oinarriturikoa. Bistan da Silence bestelako pelikula dela, New Yorkeko zuzendariak erritmo geldoaren eta kontenplazioaren alde egin duelako oraingoan, mafia eta krimen thriller bereizgarrietatik urrun. Estimatzekoa da hainbesteko irismen mediatikoa duen zinegileak bere bizitzako kontakizun pertsonalena erritmo narratibo estandarretik urrun hezurmamitzea. Eraldaketaren mingarritasunaren inguruko filma ere bada Silence, hainbeste indarrez sinetsitako hori aldatu behar izateak indibiduo ororengan uzten duen hutsunearen ingurukoa. Ikusleak Andrew Garfield protagonista bide osoan zehar jarraitzeak eragiten du apostata bihurtzen deneko unea are gordin eta lazgarriagoa bilakatzea.

Ildo horretan, bizitza ereduen inguruko talkan ere sakontzen du Scorsesek, sinesmena azken batean mundua ulertzeko eraren isla ere badelako eta, ondorioz, korronte ideologikoen teoria eta praxia sostengatzeko instrumentua. Horregatik da hain interesgarria bi sinesmenak hain garai primitibo eta basatian irudikatzea, egungo mundu ikuskeratik hain urrun, muturreko neurriak hartzera behartuta zeuden garaian. Scorsesek ez du kristautasunaren nortasun kolonialista ezkutatzen, ezta ontasunaren izenean hedaturiko sinesmenak hainbeste komunitatetan eragindako zatiketa, ezegonkortasuna eta oinazea ere. Baina korronte budista ere ez da santutegi perfektua, esparru ideologikoan ezagutu eta frogatu ezin ditugun izakietatik haratago jainkotasuna norberak bere barnean bilatzearen inguruko mezua oso boteretsua izan arren, pentsamolde hori hedatzeko metodoa biolentziak zipriztintzen baitu eta horrek, azken batean, talka, konfrontazioa eta zatiketa areagotzen ditu, bakea eta ulermenaren ordez.

Zurruntasuna oinarri hartuta, alde bakoitzak egia absolutuaren jabe izatea tinkotasunez sinesteak eragiten duen fatalismoaren inguruan hausnartzen du filmak. Elkar ulertu ezin dutenak elkar suntsitzera kondenatuta daudela azpimarratzen du. Zentzu honetan, zinegile estatubatuarrak asmatzen du bata zein bestea bere horretan erakutsi eta dogmatismo edota lezioetan oinarrituriko alde bateko begiradak ekiditean.

silence2Filmaren amaiera aldera istorioa are aberatsago bilakatzen da, ideien talka konplexuaz gain sinesmenak dimentsio metafisiko edo espirituala ere hartzen duelako. Diskurtsoaren lehia dugu abiapuntu, misiolarien hitzen bidezko erakarpen ahaleginak; ondoren ekintza bidezko erresistentzian zentratzen da filma, eta erakusten du nola hainbat jarduera konkreturi men ez egitea balio pertsonaletan tinko mantentzearen seinale den, baita inposaketen menpe erortzeak zelako zama pertsonala suposatzen duen ere. Bukaeran, misiolari protagonista apostata bilakatu eta hitzen bidez budismoaren jardun eta errituei men egiten die (“formalitate hutsa besterik ez da” esaten dio inkisidorearen laguntzaileetako batek), baina bihotzean determinazio bera izaten jarraitzen du. Pentsatzea eta ekitearen arteko kodea hurrengo mailara eramaten du filmak honen bitartez, muturreko egoeretan idealismoa mantentzea bera sekulako trebezia eta lorpena dela nabarmenduz. Azken finean, garunean iltzaturik daramagun ideien multzoa delako hil arte askatasunean mantendu dezakegun altxor nagusi eta, akaso, bakarra.

Trailerra:

Gerra hilketa odoltsuen lurralde izan ohi da, gizateriaren alde ilunena azaleratzen duen purgatorio malkartsua. Zentzu horretan, Mel Gibsonek ibilbide profesionalean zehar defendatu dituen begirada bakarreko obra abertzaleen damu keinu gisa ikus genezake Hacksaw Ridge, suntsipenaren aurrean jarrera eraikitzea bultzatzeko nahiaren inguruko filma. Ikuskizun bezala erabat murgilaraztea da aktore eta zuzendari estatubatuarraren lan berria, zinema aretoan barneratu eta ikusleari bi orduz egunerokotasuneko kezka oro albo batera uztea ahalbidetzen dion esperientzia, 70 urte atzera egin eta historia garaikideko gertaera giltzarrien inguruan hausnartzeko.

hacksaw-ridge1Gerra gordintasun osoz islatzen du Mel Gibsonek film osoan zehar eta bi eguneko fronteko jarduna nahikoa da ikuslea konturatu dadin egunero errealitate eta egoera berari aurre egitea zelako amesgaizto, tortura fisiko eta mental bilakatu zen garai horretan euren bizitza etorkizun hobeago baten alde arriskatu zuten soldaduentzat. Zuzendari estatubatuarrak asmatzen du militarren erreakzioak eta terrorea begien espresibotasunaren bitartez harrapatzean eta honek are oihartzun handiago du filmak II Mundu Gerrako azken astinduak besterik kontatzen ez dituela kontuan izanez gero; sei urtez egunero errealitate hori bera bizitzea lazgarria litzateke oso.

Dena den, pelikularen interesgune nagusietakoa idealismoaren aldeko borroka da. Desmond Doss mediku bakezalea idealista izan zen azken unera arte eta egitura militar zurruna desafiatu zuen ezarritako arauetatik haratago ere handitasuna lortzea posible zela transmititzeko, berak desafio hori uneoro bihotzetik egin zuen arren. Honek mami handia du, gerraz gain, bizitzako edozein alorretara aplikagarri delako balio pertsonalen alde indar osoz borrokatzearen ideia. Printzipio bat sendotasun osoz defendatzen duenak, sinesmen hori bere egiten duelako.

hacksaw-ridge2Ideia hau heroitasunarekin lotzen du Gibsonek, gerraren bortizkeria argi eta garbi erakutsi arren, gizateriaren garai ilunenean ere ontasunak lekua izan dezakeela defendatzeko. Eta puntu horretan egiten du bat filmak AEBen metanarratibarekin. Gu eta haiek, onak eta txarrak. Gutxi dira filmean zehar bata zein bestea deskribatu eta ezberdintzen dituzten konparaketa zuzenak, baina, oro har, AEBak beti kolokan dagoen bizitza aurrerakoi eta oparoaren defendatzaile gisa marrazten ditu Gibsonek, etengabeko sakontze moral eta emozionalaren bitartez. Japoniarrak bestalde, deabruaren pare irudikatzen ditu, euren buruaz beste egiteko prest dauden gizabanako errukigabe eta suntsitzaile antzera. Filmak ez dio inolako sakontasunik ematen etsaiaren perspektibari, ezta euren sufrimenduari ere. Hau arriskutsua da kontuan izanik sentimendurik gabeko etsai mehatxariaren beste muturrean balio kode bakezale eta gizatiarra oinarri duen protagonista dagoela, hein batean, AEBen ondare dena, bizimodu eta filosofia mendebaldarrak emandako fruitua.

Baina identitatea goratzea eta AEBen errelato abertzalea hedatzetik haratago, filmak balio du gogorarazteko zein gutxi dakigun gerraren inguruan, gure arbasoek frontean bertan borroka gupidagabean aurrez aurre bistaratu zuten terrorearen inguruan. Filmetan ikusten duguna bilakatzen da sarri gerraren inguruko gure ideia, gure garunean eta iruditeria kolektiboan barneratzen dena. Horregatik da Hacksaw Ridge estimatzekoa, ezjakintasunaren oroigarri gordin eta bizigarria delako, ohiko narratibatik gertu eta hain urrun aldi berean. Estatubatuar heroitasuna goratzen duen storio abertzalea izaki Film Onenaren Oscarra irabazteko aukerak dituen arren, baliteke gerra eszenen gordintasunak bozemale asko atzera botatzea, azken batean, gure joera orokorra izan ohi delako alaitasun eta energia bizigarriz betetzen gaituzten istorioen aldeko aldarria egitea.

Trailerra:

Istorio handien bila joan ohi gara sarritan zinemara, bizitzako galdera funtsezkoenen inguruan hausnartzera batzuetan, entretenimendu ikusgarrienaz gozatzera bestetan. Handitasun hori da, hain zuzen ere, maiz egunerokotasunaren ekintza eta egoera arruntenek izan dezaketen oihartzunetik itsutzen gaituena, bizitzan hain garrantzitsu den txikikeria multzo hori bera. Linealtasuna haustearen inguruko filma da Paterson, Jim Jarmusch zuzendari estatubatuarraren azken lana. Zinegile beteranoak egunero jardun berdina errepikatzen duen gizon gaztearengan jartzen du fokua, errutinaren barnean ere aldaketa txikiek egun bakoitza berezi egiten dutela azaleratzeko, errepika ezin, eta, azken batean, abentura bizigarri.

paterson1Autobus gidari da Paterson astean zehar, egunero ohitura berberei eusten dien langile apala. Sakonean, baina, badu sormenerako zaletasuna, poesia du gogoko eta alde batetik bestera garraiatzen dituen hiritarren ahotsak baliatzen ditu bere koadernoko lerroak errealismo eta gizatasunez blaitzeko. Anbizio handirik gabekoa dirudi bere neskalagunarekin konpartitzen duen bizimoduak, txuri beltzezkoa, neskak hain gogoko duen kolore hori bera bezalakoa, baina txikitasunean topatzen dute biek alaitasuna, elkarren arteko konpainia xumean. Elkarri kontatzen dizkiote euren amets pertsonalak, eta afizioa ogibide bihurtu nahiko luketen arren, lotsak eta segurtasun ezak desorekatzen dute balantza.

Errutina horretan, zoriak egiten du bien bizitza bereziago, laneko ohiko jardunak bizirik mantentzen dituen arren, inprobisazioan murgiltzeak eragiten dituelako biengan ezusteko handienak. Horregatik da hain berezia Patersonek poesia zale amorratua den neskatxa ezagutzen duen unea, edota zakurrak hain preziatua duen poema koadernoa suntsitzen duenekoa. Normaltasuna eraldatzen duten gertaerak dira bizigarrienak, ibiltzen dugun bidea hauskorrago bihurtu arren, ibiltzea bera zirraragarri egiten dutenak.

paterson2Azken batean, hori bera baita filmaren lorpen nagusia, monotonia entretenigarri bihurtzea, errepikapenean oinarrituriko dinamika bizitzaren inguruko hausnarketa unibertsal bilakatzea. Eta bilakaera horretan giltzarria da Jarmuschek sormenaren balioa hainbeste azpimarratzea, izan poesia, musika, zinema… arte forma orok edertasun eta ontasunera hurbiltzen gaituela helarazten saiatzen da zuzendaria filmean zehar etengabe eta baita lortu ere, ikuslea barnetik bizitasunez eta energia positiboz betetzea lortzen baitu. Lotsarik gabe norbere nortasuna eta pasioa azaleratzeko nahia oinarri denean, errutinako ekintza arruntenak ere eder eta ahaztezin bilakatu daitezkeelako.

Trailerra: